Konstytucyjne zebranie Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika odbyło się we Lwowie, dnia 17. stycznia 1875 roku. Pierwsza myśl powołania do życia polskiego Towarzystwa przyrodniczego powstała już w roku 1873 – w 400 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Inicjatorami i założycielami byli Profesorowie Uniwersytetu i innych wyższych uczelni we Lwowie, m. in. Profesor mineralogii Feliks (Szczęsny) Kreutz, powołany na pierwszego prezesa Towarzystwa oraz Profesor chemii Bronisław Radziszewski. W zebraniu konstytucyjnym uczestniczyli ponadto: prof. Emil Godlewski senior, prof. Marceli Nencki, prof. Marian Łomnicki, prof. Józef Rostafiński oraz prof. Szymon Syrski. Obecnie, Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika jest najstarszym polskim towarzystwem przyrodniczym.

Początkowo Towarzystwo poświęcało wiele uwagi badaniom przyrody, głównie z zakresu geologii, mineralogii, petrografii, botaniki, zoologii i fizjografii Polski południowej, zwłaszcza obszaru Karpat. Prowadzono prace nad inwentaryzacją i zabezpieczeniem zabytków przyrody oraz ich ochroną.

W latach 1914–18 działalność Towarzystwa uległa zawieszeniu, a została wznowiona po I wojnie światowej. Ponadto, Towarzystwo rozszerzyło wtedy zakres swojego działania, początkowo ograniczającego się tylko do okręgu lwowskiego i krakowskiego, na teren całego kraju. Stało się to możliwe dzięki utworzeniu licznych oddziałów terenowych i w roku 1926 PTP im. Kopernika stało się najliczniejszym polskim towarzystwem przyrodniczym zrzeszającym 828 członków.

W nowych warunkach życia naukowego w Polsce, PTP im. Kopernika zmieniło charakter swej działalności koncentrując się przede wszystkim na popularyzacji wiedzy, która de facto prowadzona była od początku istnienia PTP im. Kopernika, m.in. na łamach wydawanych czasopism – „Kosmosu” od 1876 r., oraz „Wszechświata” od 1882 r. Rozwinęła się, trwająca do dzisiaj działalność odczytowa, najaktywniej prowadzona w Oddziałach krakowskim i lwowskim. W 1927 r. powołano do życia nowy organ PTP im. Kopernika „Kosmos” – seria B, a w 1930 r. wznowiono wydawanie czasopisma „Wszechświat”, zawieszone w 1914 z powodu wojny. Gromadzono także księgozbiór, który do dzisiaj wzbogacany jest o nowe pozycje w ramach Biblioteki PTP im. Kopernika.

W czasie II wojny światowej PTP im. Kopernika przeniosło swoją działalność poza tereny Polski. Powstały oddziały PTP im. Kopernika w Wielkiej Brytanii i Palestynie. W 1941 r. utworzono Oddział PTP im. Kopernika w Tel–Avivie, który w ciągu czteroletniej działalności zorganizował kilkadziesiąt posiedzeń naukowych z odczytami, uruchomił pracownię biologiczną i chemiczną oraz bibliotekę z czytelnią, organizował liczne wycieczki przyrodnicze, prowadził działalność wydawniczą (opublikował prace zbiorowe o M. Koperniku i M. Skłodowskiej – Curie oraz w latach 1942 – 1944 – 3 tomy prac zawierające po kilkanaście artykułów przyrodniczych; na wzór dawnych tytułów nosiły one nazwy Kosmos (1942), Wszechświat (1943) i Przyroda (1944). Podobną działalność prowadzili przyrodnicy w Londynie i Edynburgu.

Po wojnie PTP im. Kopernika wznowiło swoją działalność w początkach 1945 r. w Krakowie. Powołano do życia oddziały terenowe, których w 1975 r. było 18. Organizowały one (i nadal organizują) systematyczne posiedzenia naukowe z odczytami, referatami i komunikatami, a także liczne ogólnopolskie sesje naukowe. Cieszące się dużym powodzeniem referaty wygłaszane na posiedzeniach i konferencjach wydawane były niegdyś drukiem jako „Zeszyty Problemowe Kosmosu”.

Obecnie w obrębie Towarzystwa działa 5 oddziałów terenowych: krakowski, lubelski, łódzki, wrocławski i szczeciński. Prowadzą one żywą działalność odczytową. Działają ponadto trzy sekcje przedmiotowe: Speleologiczna, Dydaktyki Biologii oraz Nauk o Człowieku (Biologii Człowieka). W latach 1964-75 działała również Sekcja Kopernikowska, której głównym celem było spopularyzowanie postaci wielkiego polskiego astronoma i patrona Towarzystwa, Mikołaja Kopernika, w związku z pięćsetną rocznicą jego urodzin.urodzin.

Działająca obecnie Sekcja Dydaktyki Biologii ma na celu zaznajamianie biologów z problemami dydaktyki biologii, a także inicjowanie badań w tym zakresie. Sekcja ta organizuje Ogólnopolskie Konferencje Dydaktyki Biologii. Inna obecnie działająca sekcja - Sekcja Speleologiczna organizuje coroczne sympozja speleologiczne. Członkowie powołanej w roku 2010 Sekcji Nauk o Człowieku (Sekcji Biologii Człowieka) rozwijają interdyscyplinarną aktywność naukową i popularyzatorską.

Do obecnie organizowanych m.in. przez Towarzystwo imprez należy także „Tydzień Mózgu”, międzynarodowa akcja krzewienia wiedzy o mózgu pod patronatem The European Dana Alliance for the Brain, organizowana od ośmiu lat również w Krakowie z inicjatywy obecnego Prezesa PTP im. Kopernika, Profesor Elżbiety Pyzy. W obrębie PTP im. Kopernika działa również, od przeszło trzydziestu lat, Komitet Główny Olimpiady Biologicznej wraz z Komitetami Okręgowymi, który co roku organizuje konkurs olimpiady biologicznej dla uczniów szkół średnich.

Towarzystwo kontynuuje ciągłe wydawanie dwóch (historycznych) czasopism: „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych” (od 1876 r.) oraz „Wszechświat. Pismo Przyrodnicze” (od 1882 r.).

opracował: Kazimierz Maślankiewicz, przejrzeli i uzupełnili: Elżbieta Pyza, Grzegorz Wojtczak i Michał Skoczylas.

Tydzień mózgu

Odczyty

PPP